Trabzon'un 800 yıllık afet tarihi ortaya çıkıyor! 123 felakette 693 can kaybı
Trabzon'un yaklaşık 800 yıllık afet geçmişini mercek altına alan araştırma, kentin tarih boyunca yaşadığı büyük felaketleri gözler önüne serdi. 1850-2025 yılları arasında can kaybı bilgisine ulaşılabilen 123 doğal afette 693 kişinin yaşamını yitirdiği belirlendi. En fazla can kaybına sel ve taşkınlar neden olurken, Trabzon'un bilinen en eski afet kaydının Selçuklu ordusunun kenti kuşattığı döneme uzandığı ortaya çıktı.
Trabzon'un afet geçmişi yeniden araştırılıyor
Trabzon Büyükşehir Belediyesi eski daire başkanı Fatih Erol ile coğrafyacı Mustafa Topsakal tarafından hazırlanan “Geçmişten Günümüze Trabzon'da Doğal Afetler” adlı kitap, yeni bilgi ve belgelerle güncelleniyor.
Araştırmacılar, kitabın yayımlanmasının ardından meydana gelen afetleri ve tarihi kaynaklarda sonradan tespit edilen olayları da çalışmaya dahil ediyor.
Trabzon'da yüzyıllar boyunca yaşanan sel, heyelan, çığ, fırtına ve deprem gibi afetler; meydana geldikleri tarihler, bölgeler ve neden oldukları can kayıplarıyla birlikte inceleniyor.
Çalışmada, doğal afetlerin yol açtığı göç hareketleri de ele alınıyor.
123 afette 693 kişi hayatını kaybetti
Güncellenen afet envanterine göre, 1850-2025 yılları arasında can kaybı bilgisine ulaşılabilen 123 afette toplam 693 kişi yaşamını yitirdi.
Araştırmada, en fazla can kaybına sel ve taşkınların neden olduğu belirlendi.
Afet türlerine göre can kayıpları şöyle sıralandı:
Sel ve taşkın: 40 olayda 387 kişi
Heyelan ve kaya düşmesi: 46 olayda 142 kişi
Çığ: 19 olayda 85 kişi
Fırtına ve diğer doğa olayları: 17 olayda 76 kişi
Deprem: 1 olayda 3 kişi
Bu verilere göre, belgelenen can kayıplarının yaklaşık yüzde 56'sı sel ve taşkınlarda meydana geldi.
Olay sayısı bakımından ise 46 kayıtla heyelan ve kaya düşmeleri ilk sırada yer aldı.
Trabzon'un en büyük felaketi: 1929 Solaklı seli
Araştırmada, Trabzon'un kayıt altına alınabilen afetleri arasında en fazla can kaybının 1929 yılında meydana gelen Solaklı selinde yaşandığı belirtildi.
Solaklı'daki büyük felakette 148 kişi hayatını kaybetti.
Bu afeti, 1988 yılında 64 kişinin yaşamını yitirdiği Çatak heyelanı takip etti.
1990 yılında meydana gelen bir sel felaketinde 56 kişi, 1998 yılındaki Beşköy selinde ise 50 kişi yaşamını yitirdi.
Yalnızca bu dört büyük afette toplam 318 kişi hayatını kaybetti. Bu sayı, araştırmada belgelenen toplam can kaybının yaklaşık yüzde 46'sını oluşturdu.
800 yıl önce Selçuklu ordusunu sel vurdu
Araştırmanın en dikkat çekici bölümlerinden biri, Trabzon'un bilinen en eski doğal afet kaydının yaklaşık 800 yıl öncesine uzanması oldu.
Tarihi kaynaklarda yer alan anlatımlara göre, 1223 veya 1228 yılında Trabzon'u kuşatan Selçuklu ordusu, şiddetli yağışların ardından meydana gelen sel felaketiyle karşı karşıya kaldı.
Trabzon surlarının dışında bulunan askerlerin bir kısmının sel sularına kapılarak hayatını kaybettiği aktarıldı.
Bugünkü Tabakhane ve Zağnos dereleriyle ilişkilendirilen taşkında kaç askerin yaşamını yitirdiği ise kesin olarak belirlenemedi.
Bu olay, araştırmacılar tarafından Trabzon'da bugüne kadar tespit edilen en eski doğal afet kaydı olarak değerlendiriliyor.
Çığ felaketlerinde 85 kişi yaşamını yitirdi
Trabzon'un yüksek kesimlerinde meydana gelen çığ felaketleri de geçmişte ağır can kayıplarına neden oldu.
Araştırmaya göre, 1860-2015 yılları arasında kaydedilen 19 çığ olayında toplam 85 kişi hayatını kaybetti.
1862 yılında Akçaabat'ta meydana gelen çığda 12, 1924 yılındaki Akçaabat çığında 10, 1932 Maçka çığında 13 ve 2009 Zigana çığında 10 kişi yaşamını yitirdi.
Çaykara'nın Kavlatan bölgesinde ise 1940, 1942, 1953, 1956, 1967 ve 1981 yıllarında can kaybıyla sonuçlanan çığ olayları kayıtlara geçti.
Aynı bölgede 2015 yılında meydana gelen çığ felaketinde de 5 kişi hayatını kaybetti.
Fırtına ve deprem de can aldı
Trabzon'un afet geçmişinde yalnızca sel ve heyelanlar değil, şiddetli fırtınalar ve depremler de yer aldı.
Araştırma envanterinde, 1919 yılındaki Gülcemal kazasında 30, 1936 yılındaki fırtınada 19 ve 1962 yılındaki fırtınada 9 kişinin yaşamını yitirdiği bilgisine yer verildi.
1939 Erzincan depremiyle ilişkili olarak Trabzon'da 3 kişinin hayatını kaybettiği de kayıtlara geçti.
693 can kaybı kesin toplam değil
Araştırmacılar, 1850-2025 yılları arasında tespit edilen 693 can kaybının Trabzon'un tüm tarihi boyunca doğal afetlerde hayatını kaybedenlerin kesin sayısını yansıtmadığını vurguladı.
Geçmişte meydana gelen bazı afetlerin kayıtlarına henüz ulaşılamadığı, kimi olaylarda ise can kaybı sayısının bilinmediği ifade edildi.
Bu nedenle yeni belgeler ortaya çıktıkça afet envanterinin genişletilmesi hedefleniyor.
Trabzon'un geleceği için önemli kaynak
Fatih Erol ve Mustafa Topsakal tarafından yürütülen çalışmanın yalnızca geçmişte yaşanan felaketleri belgelemekle sınırlı kalmaması amaçlanıyor.
Araştırmanın, Trabzon'da afet risklerinin değerlendirilmesi, şehir planlaması, altyapı yatırımları ve afetlere karşı alınacak önlemler açısından da önemli bir başvuru kaynağı olması bekleniyor.
Yaklaşık 800 yıllık afet geçmişi, Trabzon'da özellikle sel, taşkın, heyelan ve çığ risklerine karşı kalıcı önlemlerin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
